اوتیسم (ASD) یک نوع ناتوانی رشدی است که معمولاً بر مهارتهای اجتماعی، ارتباطی و رفتاری کودک تأثیر میگذارد. از هر 160 کودک در جهان یک نفر دارای اختلال طیف اوتیسم است. علت اوتیسم در کودکان دقیقاً شناخته نشده اما ترکیبی از عوامل محیطی و ژنتیکی است. علائماوتیسم اغلب در سن دو یا سه سالگی ظاهر میشود. اگرچه هیچ درمانی برای اوتیسم وجود ندارد اما میتوان با راهکارهایی کیفیت زندگی کودک را بهبود بخشید و این بیماری را به بهترین نحو مدیریت کرد.
در این مقاله مرکز مشاوره یاسان درباره علائم اوتیسم، نشانههای تشخیص اوتیسم و درمان اوتیسم اطلاعات مورد نیاز را ارائه میکند.
علائم اولیه اوتیسم قبل از یک سالگی کودک بروز مییاد و علائم اصلی اوتیسم قبل از دو سالگی یا سه سالگی ظاهر میشوند. نشانههای اوتیسم معمولاً در سه حوزه زیر بروز میکند:
1. فقدان مهارتهای اجتماعی معمولاً در کودک سه ساله مبتلا به اوتیسم مشاهده میشود. ممکن است نقصهای زیر را در ارتباطات اجتماعی کودک مشاهده کنید:
· وقتی اسمش را صدا میزنند واکنشی نشان نمیدهد
· از برقراری تماس چشمی خودداری میکند
· از به اشتراک گذاشتن اسباب بازیهایش خودداری میکند
· با بچههای بازی نمیکند.
· در حین بازی و فعالیت نوبت را رعایت نمیکند.
· علاقهای به معاشرت با دیگران ندارد
· از تماس فیزیکی با دیگران اجتناب میکند
· چهرهای بیحالت یا با حالتهای ناجور دارد
· نمیتواند احساساتش را بروز دهد
· با دیگران همدلی نمیکند
· آرام شدن برایش دشوار است
2. مهارتهای زبانی و ارتباطی در کودکان سه ساله مبتلا به اوتیسم ضعیفتر از حدی است که انتظار میرود. ممکن است به این موارد برخورده باشید:
· در حد چند کلمه و جمله محدود صحبت میکند
· کلمات را پشت سر هم تکرار میکند
· پاسخ درستی به سوالات نمیدهد
· آنچه دیگران میگویند را تکرار میکند
· به اشیاء مورد علاقهاش اشاره نمیکند
· به دیگران که به یک شی اشاره می کنند پاسخ نمیدهد
· هنگام صحبت کردن هیچگونه حرکات و اشاراتی در بدنش ندارد؛ به عنوان مثال هنگام خداحافظی دست تکان نمیدهد
· یکنواخت صحبت میکند
· تظاهر به بازی نمیکند
· شوخ طبعی مناسب سنش را درک نمیکند
· ضمایر را به درستی استفاده نمیکند؛ مثلا به جای "من" میگوید "شما"
3. مشکلات رفتاری در کودکان سه ساله مبتلا به اوتیسم شایع است. آنها ممکن است رفتارهای زیر را نشان دهند:
· دور خودشان بچرخند
· ناراحتی یا عصبانیت در صورت تغییر در برنامه روزانهشان
· حرکات تکراری مانند تکان دادن دست یا تکان خوردن به جلو و عقب
· بر روال یا تشریفات خاص اصرار دارند
· رفتارهای وسواسی را از خودشان بروز می دهند
· اسباببازیها را به روشی منظم و وسواسی مرتب میکنند
· شیفته یک اسباببازی یا فعالیت خاص هستند
· تمرکز ندارند
علائم احتمالی دیگر اوتیسم در کودکان، عبارتند از:
• بیش فعالی
• پرخاشگری
• خودآزاری، مانند چنگ گرفتن خود یا مشت زدن
• عصبانیت شدید
• عدم ترس در شرایطی که ترس، طبیعی و مورد انتظار است
برخی از کودکان سه سالهای که ASD ندارند، ممکن است چنین علائمی را از خود نشان دهند. با این حال، اگر فرزند شما هر کدام از این علائم را داشت، حتما با یک روانشناس کودک مشورت کنید. بسیاری از نشانههای اوتیسم ممکن است به دلیل تاخیر در رشد کودک باشد. گاهی تأخیر در گفتار و نداشتن تماس چشمی به دلیل مشکلات شنوایی یا بینایی در کودک است.
علائم اوتیسم میتواند در پسران و دختران مشابه باشد. با این حال، اوتیسم اغلب به راحتی در پسران به دلیل عادات رفتاری و بازی تشخیص داده میشود. دختران ممکن است سعی کنند زبان و مهارتهای اجتماعی محیط اطراف خود را تقلید کنند. بنابراین، احتمالاً این بیماری در دختران دیرتر تشخیص داده میشود.
پسرها بیشتر از دختران به چرخاندن قطعات یا چرخهای اسباببازی علاقه دارند. برعکس، دختران تمایل دارند اشیا را به روشی خاص چیدمان کنند. با این وجود، پسران و دختران مبتلا به اوتیسم اسباببازیها را به روشی وسواسی مرتب میکنند و ممکن است هنگام تغییر دستور، عصبانی شوند.
شدت اختلال اوتیسم ممکن است در هر کودک از خفیف تا شدید متفاوت باشد. این بدان معناست که برخی از کودکان مبتلا به ASD دارای مهارتهای یادگیری پیشرفته هستند، در حالی که برخی دیگر ممکن است برای فعالیتهای روزانه به کمک نیاز داشته باشند. بسته به شدت و کمک مورد نیاز اوتیسم به سه سطح تقسیم میشود:
اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم ( (ASDبر اساس میزان شدت درمان میشود. کودکان مبتلا به ASD خفیف (سطح 1) ممکن است نتایج درمانی بهتری نسبت به موارد شدید (سطح 3) داشته باشند.
هیچ تصویربرداری یا آزمایش آزمایشگاهی خاصی برای تشخیص اوتیسم وجود ندارد. مشاهده رفتارها و مهارتهای رشد میتواند نشان دهندهی وجود ASD در کودکان سه ساله باشد. البته قبل از آن آزمایشات پزشکی برای حذف مشکلات شنوایی و بینایی قبل از تأیید تشخیص انجام میشود.
روانشناس کودک ممکن است برای تشخصیص اوتیسم از بازیدرمانی برای تعامل و ارزیابی کودک نوپا استفاده کند. همچنین ممکن است از والدین خواسته شود که پرسشنامههای مربوط به رفتارها و مهارتهای فرزند خود را پر کنند. پس از ارزیابی اولیه، پزشک متخصص اطفال ممکن است موارد مشکوک را برای بررسی دقیق به متخصصان ارجاع دهد.
هیچ درمانی برای اختلال طیف اوتیسم وجود ندارد. خوشبختانه چندین روش درمانی و تکنیکهای مداخلهای برای مدیریت اوتیسم وجود دارد. این تکنیکهای مدیریتی میتواند علائم را کاهش داده و تواناییهای کودک را افزایش دهد تا او بتواند فعالیتهای روزانه را با حداقل مشکل انجام دهد. در ادامه به انواع درمانهای مدیریتی ASD اشاره میشود:
• تجزیه و تحلیل رفتار کاربردی (ABA) روشی برای آموزش گفتار، مهارتهای زندگی و زبان به کودک اوتیسم است.
• درمان مدیریت رفتاری به کاهش رفتارهای ناخواسته و تقویت رفتارهای خوب کمک میکند.
• رفتار درمانی شناختی (CBT) به تغییر افکار کمک میکند تا خلق و خو یا رفتار کودک را تغییر دهد.
• درمانهای مبتنی بر مدرسه برای یادگیری کودکان اوتیسم در مورد تعاملات و فعالیتهای اجتماعی مهم است.
• تغذیه درمانی برای کودکان مبتلا به اوتیسم با مشکلات گوارشی و کمبودهای تغذیهای توصیه میشود.
• توجه درمانی مشترک (مشاوره و روانشناسی) استفاده از ارتباطات غیرکلامی، مانند نگاه و اشاره را برای برقراری ارتباط آموزش می دهد.
• درمان به واسطه والدین. پدر و مادر میتوانند با دخیل شدن در فرآیند درمان به کودک در خانه آموزش دهند.
• آموزش مهارت های اجتماعی با هدف توسعه مهارتهای اجتماعی به صورت نظاممند انجام میشود.
• کاردرمانی (OT) به کودکان کمک میکند تا مهارتهای مورد نیاز برای انجام فعالیتهای روزانه را بیاموزند.
• گفتاردرمانی به درمان مشکلات مربوط به ارتباط و بیان کمک می کند.
هر کدام از درمانها براساس نیازهای خاص کودک انتخاب میشود؛ زیرا اختلالاتی مانند کمتوجهی_بیشفعالیADHD ممکن است در برخی از کودکان با اوتیسم همپوشانی داشته باشد. اقدام زودهنگام در دوران پیشدبستانی یا قبل از آن اثرات مثبتی دارد.
اگرچه اوتیسم کودکان مشکلات زیادی برای والدین ایجاد میکند اما در صورت تشخیص و مدیریت بهموقع به کودک کمک میکند تا با حداقل موانع، رشد کند. اکثر کودکانی که از حمایت زودهنگام برخوردار شدهاند بدون اینکه این بیماری بر جنبههای دیگر زندگیشان تاثیر بگذارد، توانستهاند مهارتهای کافی برای مدیریت اوتیسم را درون خود ایجاد کنند.
مرکز مشاروه یاسان یکی از تخصصیترین مراکز روانشناسی کودک و نوجوان کشور است. از جمله خدمات تخصصی یاسان، درمان اوتیسم کودکان و کمک به ارتقا مهارتهای اجتماعی، رفتاری و گفتاری آنهاست. برای دریافت وقت از دکتر روانشناس و متخصص اوتیسم کودکان به سایت مرکز مشاوره یاسان به آدرس www.yasanclinic.ir مراجعه کنید یا به شماره 09935968010 از طریق واتس اپ پیام دهید.
وبلاگ پدر و مادر خوب
